Uyu mugani bawuca iyo babonye umuntu wemera amagambo adashingiye ku muhamya wabonye ibintu, ahubwo agashingira ku mpuha. Iyo rero bashatse kumwumvisha ko adakwiye guha agaciro bene ayo magambo, nibwo wumva bagize bati: “Ayo ni amabwire”! imvano ya wo ni umugabo w’Umuhondogo witwa Mabwire ku ngoma ya Cyilima Rugwe, ahakabakaba mu mwaka wa 1300 (1295– 1325).
Abahondogo bari ubwoko bw’ibikomangoma by’i Bugesera, bakaba ari bo bavagamo abami babwo kera butaraba ubw’u Rwanda. Umwami w’i Bugesera uwo ari we wese wimye yitwaga Nsoro, nk’uko mu Gisaka bamwitaga Kimenyi; mu Ndorwa bakamwita Gahaya. Rimwe rero Nsoro Bihembe wo mu Bugesera aterwa n’umwami w’u Rwanda Cyirima Rugwe, aramunesha, u Bugesera buyoboka u Rwanda. Bamwe mu bikomangoma by’Abahondogo banga kuyoboka, n’abayobotse bayoboka bagononwa. Abenshi bari Abanyage, abandi bakunze kuyoboka basigara mu byabo, biba aho.
Bukeye Abahondogo bamaze gusumbirizwa bigira inama yo kuyoboka Rugwe. Batoranya umwe muri bo witwaga Mabwire, bati: “Genda uyoboke uduhakirwe”. Bati ariko uzabanze uce kuri Nyanguge kuko muziranye. Nyanguge uwo yari umugore wa Rugwe wahukanye na Nsoro.
Mabwire ashyira nzira n’i Kigali kwa Rugwe. Ageze yo ahasanga abandi Bahondogo bayobotse bamushyikiriza Nyanguge. Bamwe bari ba sebukwe abandi bari abagabo babo, akiri kwa Nsoro. Mabwire abonana na Nyanguge aramubwira ati: “Twashize twishwe n’ubutindi n’inzara, none ndagusaba kunshyikiriza Rugwe nkamuhakwaho ariko nawe ubimfashijemo”.
Nyanguge aramubwira ati: “Jya ku kiraro, nimara kubonana na we ndagutumaho uze”. Mabwire asubira muri bene wabo aho bacumbitse yigumira ku kiraro ategereje ko Nyanguge aza kumutumira. Burashyira burira, bwira ntacyo amubwiye.
Bukeye ku gasusuruko intumwa iraza ngo naze yitabe maze ajyana na yo. Bageze ibwami basanga Rugwe ari kumwe n’umugore we Nyanguge. Intumwa iti: “Nguyu uwo mwantumye ndamuzanye”. Mabwire akoma yombi ati: “Nyagasani nyir’u Rwanda, abagome barapfuye, abandi baracitse, none twebwe abasigaye tuje kugusaba ngo utwunamureho icumu ry’inzara n’ubutindi byaturembeje”!
Rugwe amaze kubyumva abaza Nyanguge ati: “Uyu mugabo na benewabo mbagenze nte”? Nyanguge, ati: “ubu se wabura uko ubagira! Bari mu gihugu cyabo, bafite ibintu byabo byose ni wowe ubifite, ubwo se wababurira ikibamara inzara”? Rugwe yemera inama Nyanguge amugiriye; aca iteka ko ; Abahondogo iyo bava bakagera bahawe umuriro. Ategeka abatware yagabiye u Bugesesera, ko Umuhondogo wese uri mu Bugesera ahabwa inka z’imbyeyi icumi z’umuriro. Ati: “Nzashaka icyo mbaha nyuma”.
Mabwire asubira mu Bugesera ajyanywe n’intumwa yo kubahesha izo nka Rugwe yategetse. Barishima, bashimira Mabwire. Intumwa na yo ikwira mu batware aho bari hose mu Bugesera, igenda ivuga ubutumwa bwa Cyirima Rugwe iri kumwe na Mabwire. Ubwo Abahondogo bahabwa inka Rugwe yategetse, intumwa irikubura irataha, ijya gusohoza ubutumwa bw’uko ibintu byatunganye.
Haciye iminsi, abanzi b’Abahondogo baza i Kigali kubarega ko bashaka kwimika umwami uzungura Nsoro. Rugwe abanza kubyanga bitewe n’amagambo yaganiriye na Mabwire wari wamuhamirije ko Abahondogo bayobotse Rugwe bidasubirwaho.
Abo banzi b’Abahondogo babwira Rugwe bati: “Ayo ni aya Mabwire, menya neza ko Abahondogo bashaka kwisubiza igihugu cyabo”! Bitewe n’uko abo banzi b’Abahondogo batinyaga ko Mabwire yagaruka kwa Rugwe agasobanura neza ko Abahondogo barengana; babwiye Rugwe bati:“ Reka kumva Mabwire arakubeshya”! Bamaze kubivuga batyo Rugwe ararakara, abaza abo banzi b’Abahondogo ati: “Abahondogo mbagire nte”? Bataramusubiza ati: “Nako ndabatanze”! Abanyabugesera b’abatoni bari aho baranga, babwira Rugwe bati: “Wibatanga ahubwo banyage byose. Nuko Rugwe aremera, Abahondogo baranyagwa, baracukurwa.
Cyirima wari waremeye ibyo Mabwire yamubwiraga ariko nyuma abanzi bakaza kubateranya bakamubuza kongera kumva amagambo ya Mabwire; ni ho hakomotse ijambo “amabwire” no “kumva amabwire”! Ibyo byatumye umuntu wakira ibyo bamubwiye byose atabanje gushishoza bavuga ko yumva amabwire! Ubwo baba bamugereranya na Cyirima wahoze yumva Mabwire. Amabwire rero ni amagambo ya Mabwire. Kumva amabwire: Guha agaciro amagambo y’ impuha.

