Uyu mugani umuntu awuca iyo ashobewe n’ishyano rimugwiririye akananirwa kurisobanura. Ubwo nibwo wumva agize ati: “Ni agahomamunwa”! Uyu mugani usangiye isoko n’undi wasohotse mu gitabo cy’Ibirari by’Insigamigani ugira uti: ”Ino si induru ni impomamunwa”! Iyi migani yombi yakomotse ku bahungu bo mu mutwe w’ingabo witwa Urukatsa, ahakabakaba mu mwaka wa 1750.
Ibyo byabaye ku ngoma ya Gahindiro akiri muto; se wabo Semugaza yanganye na Baryinyonza na Nkebya; bamuregaga ko ashaka kurwanira ingoma nyamara Semugaza ari we wari umaze kunesha Ibigina byashakaga kwica Gahindiro bikima ingoma.
Igihe kimwe ibwami bari batuye i Gihara; nibwo Semugaza yanganye na Nyiratunga bemezaga ko Semugaza ashaka kwica Gahindiro akima ingoma. Ibwami baje kubyemera nk’ukuri bashaka ukuntu bazafata Semugaza ngo yicwe ariko bakamutinya kubera ingabo ze. Icyatumaga bamugirira ishyari, ni ukubera ubutwari yagaragaje arwanira Gahindiro ukubiteyeho n’ubutoni bw’uko Nyiratunga yari nyina wabo.
Yaba Baryinyonza yaba Nkebya ntawigeze atinyuka kurega Semugaza ku buryo butaziguye. Ahubwo barabiziguye batamika umugabekazi uwitwa Kabano bamubeshyera ko akorana n’abantu bo mu mahanga kugira ngo bazamuhe uburozi bwo kwica Gahindiro.
Ariko Nyiratunga ntabwo yahise abyemera kugeza ubwo haje kuboneka ikimenyetso wagira ngo ni simusiga gikomotse ku mutego bateze Rubaba.
Umunsi umwe Rubaba yaje ibwami gutira uruhu rw’urutoni kugira ngo ajye guterekera ise Ndabarasa bararumutiza.
Abo banzi be bifashishije abaja ba Rubaba biba rwa ruhu baruzanira ba Baryinyonza maze bohereza abantu babo ninjoro bajyanye rwa ruhu bajya gucuragura ibwami. Ba bandi bariho bakina uwo mukino bahita biruka bahata rwa ruhu. Uruhu bahise barumenya bukeye Rubaba aratangwa bavuga ko ari umurozi koko. Ntabwo yashoboraga kubyiziguraho kuko rwa ruhu yari yatiye rwabonetse ko ari ikimenyetso simusiga.
Ubwo noneho cya kirego cyaregwaga Kabano cy’uko ari umurozi cyari kibonye imbaraga kuko yari inshuti magara ya Rubaba. Ni yo mpamvu Nyiratunga yahamagaye Semugaza amusobanurira ati: “Burya koko Kabano ni umurozi ariko ntabwo wari ubizi ndetse nzi neza ko ntaho uhuriye na byo”. Ni ko kumumwaka ngo yicwe.
Semugaza ati niba Kabano ari umurozi nta wundi waba warabimwigishije atari njye kuko se Kazenga akimara gupfa Kabano ari umwana yahise arererwa iwanjye. Kubera izo mpamvu mpisemo kwitwa nanjye umurozi. Ibyo yabivuze kuko yari azi abahimbye ibyo birego by’ubugambanyi abo ari bo.
Ariko ibyo byose byabaye Semugaza baratangiye kumureba nabi ariko bakamutinya. Ubwo rero yari amaze kubagaragariza uruhande rwe bashaka uko yazafatwa ariko nabwo birabayobera. Semugaza na we ntiyigeze ahita atekereza ko batekereza kumwica.
Hakaba umugaragu wa Semugaza witwaga Rukubita rwa Ruzimizi wihinduye inshuti y’ibwami ababeshya ko yanganye na Semugaza agira ngo abone uko abatata maze ibyo bavuze kuri Semugaza byo kumwica akaza akabimubwira maze Semugaza akabihakana avuga ko ibwami ntacyo bamutwara kandi bazi ukuntu yabarwaniye. Ibwami bageze n’aho baha Rukubita inka umunani ngo abagenzereze Semugaza bazamufate.
Rukubita rero yazanye za nka azereka Semugaza aramubwira ati: “Dore ko utumva izi si inka bampaye kugira ngo nzatume ufatwa”! Nabwo Semugaza arabihakana ariko hagati aho umugabekazi akaba yaciye Kabano mu Rwanda.
Semugaza akibyumva ajya ibwami kubaza icyatumye Kabano acibwa mu Rwanda. Semugaza akinjira mu nzu umugabekazi yarimo, agakoni ke karamucika kagwa ku ngoma yari hafi aho irivugiza! Umugabekazi wari wabonye neza ko ari Semugaza ati: “Uwo ni nde wishwe n’ingoma yo gatsindwa”! Ubwo Nyiratunga yari avuze amagambo y’imitsindo yo kugira ngo Semugaza azicwe n’ibwami nk’uko babishakaga.
Semugaza akimara kumva ayo magambo abaza umugabekazi ati: “Icyo gitutsi ni njye ugitutse mukecu? Ndagiye ngiye kukirwarira mu Kiburara na Nyakayaga”! Umugabekazi arijijisha ati: “Ntabwo nari namenye ko ari wowe”. Ubwo wa mugabo Rukubita na we yari aho yumvise ibyo umugabekazi abwiye Semugaza na we abwira Semugaza ati: “Nyiramaso yerekwa bike ibindi akabyirebera”! Rukubita ni we wadukanye uwo mugani.
Ubwo yari ashatse kubwira Semugaza ko ntacyo yamuhishe ku byerekeranye n’uko ibwami bashakaga kumwica, ariko we akanga kubyemera kugeza ubwo we ubwe abyiboneye noneho akaba ariho yemera ko yanzwe koko.
Semugaza yafashe icyemezo cyo gucika ariko abanza kwaka uruhushya abashuka ko agiye guterekera ise Ndabarasa mu rugo rwe rw’i Mamfu ahahoze ari muri Muhura.
Ubwo rero abanzi be bari babonye amahirwe bitewe n’uko bifuzaga ko Semugaza agwa mu cyaha cyo kwangana n’ibwami dore ko n’ubwo yari atangiye kwigomeka. Ariko mbere y’uko umugabekazi amuha uruhushya yamusabye umuhungu we Ruyenzi kugira ngo agume hafi ye. Nyiratunga yashakaga ko Ruyenzi aba nk’ ingwate kugira ngo Semugaza azatinye kugira ikibi yakorera ibwami kandi umuhungu we ari ho ari! Semugaza yaramumwemereye.
Semugaza yahise afata ingabo ze n’inka ze agenda yerekeje mu Mutara! Bamaze kwambuka Nyabarongo ba banzi be batwika ikiraro cye (inzu ye y’ibwami). Semugaza akibyumva yohereza intumwa ibwami ati: “Nimunyoherereze umwana wanjye bitabaye ibyo ndahita nza kumwitwarira ku ngufu nyinshi”. Ibwami batinye ko barwana n’Urukatsa bemera kumwoherereza umwana we Ruyenzi.
Hagati aho ariko ibwami baje kwohereza intumwa kuri Semugaza zimusaba kwiyunga bakibagirwa ibyahise ntiyabyitaho bikomereza urugendo bagana mu Ndorwa aho bageze banesheje ingabo nyinshi zababuzaga guhunga.
Bagitunguka ku Muvumba mu Mutara; hakaba akagabo gakubise amaso Urukatsa maze kavuza induru! Bavuga ko ako kagabo kari imandwa y’inkonjo yavaga gusega.
Muri uko kuvuza induru ubwo ikiganza cyari kigeze ku munwa; umwe mu ngabo z’ Urukatsa witwa Munanira yarekuye umwambi arasa inyuma y’ikiganza, maze umwambi urahuranya, uca mu kanwa utunguka mu irugu! Nibwo Urukatsa rwiyamiraga ruti: “Noneho ino si induru ni impomamunwa”! Babivugiye ko urushyi rwafatanye n’umunwa kubera ko umwambi wahomeranyije urushyi n’umunwa.
Kuva icyo gihe kugeza ubu; umuntu ugize amakuba atabasha gusobanura, bakayagereranya n’amakuba iyo mandwa y’inkonjo yagize ubwo amagambo n’induru byayo byarangizwaga n’umwambi wahomeranyije ikiganza n’umunwa! Uwo mwambi utunguranye ni wo wabaye agahomamunwa! Agahomamunwa: Akaga cyangwa ishyano ritunguranye ritabasha gusobanurwa.

