Uyu mugani ucibwa n’umuntu wanze gupfana ijambo maze akamenyesha umunyamaboko umuroshye mu kaga ko urwo amugeneye nawe ari rwo rumurindiriye. Ubwo rero nibwo wumva umuntu avuze ati: “Ndi amakoma ngiye gusasira amakombe”! Wakomotse kuri Muhamyangabo wa Byabagabo ku ngoma ya Rutarindwa mu mwaka wa 1896.
Nk’uko bizwi mu mateka y’u Rwanda; urwimo rwa Rutarindwa rwateje impaka zikomeye mu Rwanda ku buryo habonetse ibice bibiri, bamwe bashyigikiye Rutarindwa abandi bashyigikiye Musinga. Ibyo bice bibiri bihanganye byari hose haba mu Biru haba no mu Batware ndetse no muri Rubanda ku buryo byarangiye habaye intambara yo ku Rucunshu. Iyo ntambara yahitanye abantu benshi bo ku mpande zombi ariko irangira abo kwa Rutarindwa batsinzwe ndetse bakongokeye mu nkongi y’umuriro yo ku Rucunshu.
Mbere amakimbirane agitangira, ku ruhande rwa Rutarindwa hari abantu batanu bakomeye bagombaga kumurwanaho agatsinda intambara ari bo: Bisangwa bya Rugombituri watwaraga Ingangurarugo, hakaba n’umuvandimwe we Sehene wari umwiru, Mugugu wa Shumbusho watwaraga Abarasa, Muhamyangabo watwaraga umurwa wa Kigali, wongeyeho na Muhigirwa wa Rwabugiri watwara ingabo zikomeye kurusha izindi muri icyo gihe zitwa Nyaruguru.
Ku ruhande rwa Musinga hari nyina na ba nyirarume ari bo Kabare watwaraga Uruyange na Ruhinankiko, wongeyeho Rutishereka rwa Sentama watwaraga Abashakamba akaba yari inshuti magara ya Kabare. Abo kwa Musinga bari bararaguje inzuzi ziraberera, zibemeza ko bazatsinda intambara, mu gihe abo kwa Rutarindwa bo zari zarabiraburiye.
Mbere Rutarindwa yari yarahawe umurage na Rwabugiri wo kuzica Kabare ariko ntiyabikora. Byongeye kandi na Muhigirwa yagiriye inama Rutarindwa yo gutanga Kabare na Rutishereka ngo bapfe maze iby’ubugambanyi bwabo birangire, maze iyo nama na yo Rutarindwa arayanga avuga ko byababaza umugabekazi Kanjogera. Ibyo ni byo byatumye Muhigirwa ava kuri Rutarindwa mu ibanga ajya mu ishyaka rya Musinga kuko yabona gukomeza gushyigikira Rutarindwa ari uguta igihe!
Hagati aho abo kwa Kabare bari barashoboye kwirenza Mugugu ari Rutarindwa umutanze ngo bamwice, hashize amezi make bicisha Bisangwa bamwohereje mu gitero cyo kurwanya abazungu i Shangi agwa yo maze ingabo yari ayoboye ari zo Ingangurarugo zigabanwa na Sehene murumuna wa Bisangwa. Sehene rero ntabwo yabashije kuyobokwa n’Ingangurarugo nka Bisangwa. Ibyo byatumye Rutarindwa asigara ameze nk’uri mu kirere nta mbaraga z’intambara zihagije agifite!
Nyamara mu gihe ibintu byari bimeze uko, umugabo witwa Muhamyangabo mwene Byabagabo watwaraga intara ya Kigali na we yaje gutangwa kandi yari mu bagombaga kurwanira Rutarindwa.
Yazize Musomandera muka Rutarindwa wamusabiye igihano cy’urupfu ku mugabo we. Muhamyangabo yatangiwe n’ibwami i Bumbogo bwa Gutamba hari hafi yo mu Ruhango, bamutangana n’umuvandimwe we Ndabahimye ndetse n’umuhungu we Majuguri.
Ubwo rero bari bajyanye Muhamyangabo mu rwiciro, nibwo yavuze amagambo yamamaye agira ati: “Ndi amakoma ngiye gusasira amakombe”! Muri iyi mvugo Muhamyangabo yiyise amakoma byo kuvuga ko apfuye ari umuntu woroheje; maze abamutanze ngo apfe bitewe n’uko bo bari ibikomerezwa; abagereranya n’ubukombe bw’amapfizi abagwa babanje kuyasasira amakoma.
Yari ababwiye ati mbanjije ikuzimu ndi umuntu woroheje ariko imirambo y’ibihangange igiye kuzaza kunyirunda hejuru! Ubwo yababwiraga ko nta kabuza abo kwa Kabare bazica Rutarindwa n’abe bose, maze bakamusanga ikuzimu aho bamwohereje. Ibyo Muhamyangabo yavuze mu minsi mike yakurikiyeho ni byo byahise bibera ku Rucunshu aho Rutarindwa n’abe batikiriye!

