Aya magambo yabaye umugani abantu bayakoresha iyo binubira aho batuye bitewe n’uko batahabonera ibyo bashaka cyangwa baharwarira, maze byo kuhagaya bakagira bati: “Ino si inturo ni imburabuturo”. Uyu mugani hari aho usangiye amateka n’undi ugira uti:“Yariye Karungu”wasohotse mu gitabo cy’Ibirari by’insigamigani”. Wakomotse ku mugabo witwa Mushoranyambo ku ngoma zo hambere.
Nk’uko byanditswe mu gitabo cy’Ibirari by’Insigamigani; umugabo Mushoranyambo iyi mvugo ikomokaho, ngo ni na we bita Rugarukiramfizi, wa wundi uvugwaho ubusambo bw’agahebuzo. Yari atuye ku Gasharu ubu hasigaye hitwa i Mburabuturo ya Kigali. Biba aho biratinda, bukeye Rugarukiramfizi arapfa, apfa azize ubusambo bwe. Asiga umugore we Nyirakamugore n’umukobwa we Nyirabishangari, n’umushumba wabo Rwujakararo.
Rugarukiramfizi yapfuye ari umutunzi wavugwaga cyane; ariko muri ubwo butunzi bwe ntagire abagaragu kubera ubusambo; ni cyo cyatumye apfa asize umushumba umwe waragiraga amashyo atagira ingano.
Nuko haciyeho iminsi wa mushumba Rwujakararo na we arapfa. Nyirakamugore n’umukobwa we Nyirabishangari, basigara muri izo nka bonyine. Bakaba ari bo bakuranwa kuziragira. Umwe yaba yaragiye nka none, undi agasigara ku rugo. Babikora batyo; ariko bibagora.
Mu Rwampara hakaba umugabo Karungu, bamubwira ko muka Rugarukiramfizi ashaka umushumba umuragirira inka. Arahaguruka ajya gukeza Nyirakamugore i Mburabuturo; amusaba amata y’ubushumba, dore ko yari umushumba rwoma. Nyirakamugore abyumvise arishima kuko abonye inshungu yo kumugabanyiriza ingorane. Karungu amaze kubona ubuhake, asubira mu Rwampara kuzana umugore we Nyiraneza (umukobwa w’ineza isa n’umuyange: igisingizo cye cy’ingeso nziza).
Karungu na we ngo yari igisambo gutambutsa Rugarukiramfizi utararushwaga. Bukeye abantu b’i Mburabuturo bamaze kubimenya bati: “Uyu si umushumba wa Nyirakamugore, ubanza ari umugabo we wazutse.
Yimuka mu Rwampara n’umugore we, basanga Nyirakamugore ku Gasharu, abaha inka cumi z’imbyeyi z’intizo. Karungu amaze kuzishyikira aha Nyiraneza itegeko: ati: “Ujye unywa amacunda gusa, naho ikivuguto n’inshyushyu bibe ibyanjye”. Nyiraneza yemera ubusambo bw’umugabo we, anywa amacunda, ikivuguto n’inshyushyu abiharira Karungu.
Bukeye Karungu yongera kumubwira, ati: “Dore tumaze kubona amavuta, na yo ntukayakoreho ni ayanjye”. Nyiraneza abyemera ariko agononwa. Bukeye agenderera abandi bakobwa bo ku Gasharu, bayaga urukobwa; abatekerereza urupfu yapfuye, abandi baramuseka; bamwe bamwemeza ko azajya arunga bagasangira. Arita mu gutwi arataha.
Bugorobye Karungu acyura inka arinikiza arazikama. Zihumuje ajya mu nzu, umugore aramugaburira; amuhereza indosho na we yenda indi barasangira. Karungu aramureba ntiyamubuza, ariko arya ajiginywa; ku mutima, ati: “Nzaguharika”! Bukeye Karungu ntiyazuyaza ajya kurambagiza umugore ku Kacyiru; ahasanga umugore w’ikirongore witwaga Nyirakamagaza. Aramusaba, aramuhabwa, aratebutsa barashyingira. Nyirakamagaza ageze kwa Karungu amugabanya inka na Nyiraneza. Amutegeka ko atagomba kurya ku birunge. Nyirakamagaza we yemera amategeko; ariko akajya abirya rwihishwa.
Bukeye Karungu arabimenya; ahimba amageza yandi. Abwira Nyirakamagaza ati: “Kuva ubu nzajya ndya ibirunge bikonje ni byo bingwa neza”! Guhera ubwo umugore yarangiza kurunga agasanga umugabo mu nka akamusigarira ho ngo ashokere.
Undi agaca ruhinganyuma akajya kwiba bya birunge akabirya umugore yatahuka agakubitwa n’inkuba akayoberwa uwamwibye akumirwa. Karungu yacyura akabura ibirunge akamutonganya, bakarara ku nkeke.
Nuko biba akamenyero, Nyirakamagaza amaze gushoberwa atangira kugenzura umwiba. Bigeze mu mashoka y’inka, atuma umwana, ku mugabo we ngo amubwire ko agiye kureba iwabo bamuhururije ko barwaye (ariko ubwo yaramushukaga). Umwana amaze kubwira ise, Karungu ashyira nzira ajya kurya ibirunge by’akamenyero asanganywe.
Ageze imuhira asanga umugore yamwihishe. Asumira urwabya rw’ ibirunge akoramo araroha. Nyirakamagaza aramubaza, ati: “Ubwo uragira ibiki”? Karungu aramwara, aterura urweso rwarimo ibirunge, arucinya umugore rumusandariraho.
Nyirakamagaza ararakara ararubira, afata Karungu amushinga amenyo ku mazuru arashingishira, arashikura aracira; amusiga na bya birunge; induru arayidehera rubanda barahurura, basanga Karungu yacitse amazuru avirirana n’ibirunge byamuhindanyije! Inkwekwe bayivaho bariyamirira, bati: “Nyirakamagaza yariye Karungu; yamuriye amazuru amujijije ibirunge yamwibye”! Aho ni na ho havuye umugani uvuga ngo “yariye Karungu” bashaka kuvuga ko umuntu yarakaye akarubira.
Naho iby’imvugo igira iti: “Ino si inturo ni imburabuturo” byo byari byaraje mbere bikomotse kuri Rugarukiramfizi. Kubera iyo ngeso y’ubusambo, Rugarukiramfizi yari yarananiranywe n’abantu bo mu Buganza aho yahoze atuye. Niko kuhava aza gutura mu Bwanacyambwe ku musozi wa Gasharu.
Ubwo Amaze kuhatura, umugore we abura amavuta yo kurunga, yajya kuyaguza mu baturanyi be, bakamushwishuriza; bakanga kuyamuguriza. Rugarukiramfizi abyumvise, ati: “Ino si inturo ni imburabuturo”. Nyuma rero amaze gupfa azize ubusambo bwe, nibwo Karungu na we yazaga kuhatura ari umushumba w’inka zo mu rugo rwa Rugarukiramfizi.
Karungu na we aza afite ubusambo bw’ibirunge busumba ubwa Rugarukiramfizi ari nabwo bwamuviriyemo gucika izuru arumwe n’umugore we.
Abantu rero ubwo babonaga amakuba abo bakunzi b’ibirunge bombi bagiriye aho ku Gasharu; baravuze bati koko hahantu habereye Rugarukiramfizi na Karungu “imburabuturo”! Nguko uko izina rya Mburabuturo”ryahahamye biturutse kuri Mushoranyambo.
Ubusanzwe i Mburabuturo ni hariya mu mujyi wa Kigali hubatse Kaminuza. Mbere y’iryo zina hahoze hitwa ku Gasharu. Ni yo mpamvu kugeza ubu habaye iciro ry’umugani, abantu baca iyo bashaka kuvuga ko batishimiye aho batuye.
Ubwo baba bigana Rugarukiramfizi wananiwe ku Gasharu akavuga ati: “Ino si inturo ni imburabuturo”!

