Uyu mugani Abanyarwanda bawuca iyo bashaka kumvisha abandi ko nta kintu gishobora guhindura icyo Imana yagennye. Ubwo nibwo bagira bati: “Imana yeze ntiba imbogo”. Wakomotse ku mugabo witwa Rurezi mu rwimo rw’umwami Yuhi Gahindiro rwabaye mu mwaka wa 1746.
Yuhi Gahindiro yimye ingoma ayisimbuyeho ise Mibambwe Sentabyo. Sentabyo akaba yari yarerekanywe nk’umwami kuva ku ngoma ya sekuru Rujugira akaza no gutegekana na se Ndabarasa ku mugaragaro. Ni uko byagendaga ku bami bose bitwa Cyirima bagombaga kwerekwa umwuzukuru uzaba umwami.
Nubwo ibintu ariko byari bimeze bityo; Sentabyo akimara kwima habonetse bene se bagera ku icumi bamurwanya Ingoma bavuga ko atayirazwe. Abamurwanyije cyane barimo uwitwa Gatarabuhura wahamyaga ko ari we warazwe ingoma, hakaba Gasenyi na Rubaba. Abo bose Mibambwe Sentabyo yarabatsinze ariko bimuruhije bahungira mu Gisaka kwa Kimenyi. Ariko bari mu Gisaka bakomeje gukora ibishoboka byose kugira ngo bice Mibambwe Sentabyo.
Ubwa mbere bohereje mwene se wa Sentabyo witwa Rubaba bamuha inshingano yo kuzahamagara Mibambwe bari bonyine maze akamwica. Ariko ako gakuru ibwami bakaba bakazi bitewe n’uko mu mpande zombi bari bagiye bifitemo abatasi. Rubaba yahamagaye Mibambwe aramwitaba afite ingabo n’icumu maze Mibambwe aramubaza ati: “Sha bakuntuma ngo unyice utekereza ko undusha ubutwari? Ngaho nonaha ambuka ujye mu Gisaka usange abagutumye ubabwire ko kunyica byakunaniye! “
Ubundi bigeze no kwohereza undi muntu witwa Ruhogo na we uvuye mu Gisaka aza avuga ko ahunze Kimenyi yakirwa neza ariko akaba yari afite umugambi wo kuzarasa Mibambwe igihe azaba abonye uburyo bumunogeye.
Umunsi umwe uwo Ruhogo yarekuye umwambi agira ngo arase Mibambwe wari wicaye imbere y’uruhamo rw‘umuryango maze umwambi uraza ufata mu ntebe yari yicayeho! Ruhogo yarafashwe, Sentabyo ategeka ko bamuca ikiganza cy’iburyo na we agahita yambuka akajya mu Gisaka kubwira abamutumye ko umwami Imana ikimurinze. Hagati aho ariko u Rwanda rwiyemeje gutera Igisaka ndetse ingabo zirambuka zitegura kukinjiramo ziza kumenya ko mu Gisaka hateye ubushita bituma babuza ingabo gutera kugira ngo zitabwandura zikazabuzana no mu Rwanda. Ibyo byatumye n’umwami w’u Rwanda ahita yambuka Nyabarongo ajya mu rugo rwe rwahoze i Rukoma aho Misiyoni y’Abaporoso yubatse ubungubu. Nyuma amato yo muri Nyabarongo yarafunzwe kugira ngo hatagira uwambukana ubushita na Nduga igafatwa kuko bwari butarahagera. Banashinze inkoto (inkoto ni bariyeri mu rurimi rw’ubu) ahitwa i Kinyambi. Ni ho mujya mwumva hitwa mu Nkoto za Kinyambi bitewe n’uko nta muntu wagombaga kuharenga kugira ngo atageza ubushita ibwami.
Hagati aho ariko Kimenyi Getura na we ntabwo yari asinziriye, bitewe n‘uko yabonaga ko Mibambwe atamworoheye. Ni yo mpamvu yashatse uburyo Gatarabuhura yazaba ari we wima Ingoma y’u Rwanda. Kimenyi yahisemo kwohereza umuntu amuha impuzu nziza cyane ariko yambawe n’umuntu urwaye ubushita. Uwo muntu yambukira mu Bugesera aza mu Rwanda atunguka i Rukoma aza na we uvuga ko ahunze Kimenyi. Yakirwa neza cyane kuko na we yaje avuga ko ahunze umwanzi w’u Rwanda.
Uwo muntu ariko akigera ibwami, yabanje gushaka Kimanuka mukuru wa Mibambwe kugira ngo amugeze ku mwami anamwereka impuzu y’akataraboneka amuzaniyeho intashyo.
Kimanuka yahise ayimwaka aramubwira ati: “Yinyihere ntibimbuza kukugeza ku mwami“. Undi arayimuha akimara kuyambara ahita aremba! Mibambwe aza kumusura na we ahita yandura ageze imuhira yanduza umuhungu we Nkezabo, hashize igihe gito uko ari batatu bapfa bakurikiranye.
Ubwo nibwo abiru batanguranwaga bajya kwimika Gahindiro wari ukiri uruhinja. Sentabyo yari yaramubyaye ku mupfakazi wa Gihana ari we Nyiratunga.
Hanyuma y’ibyo Gatarabuhura wari warahungiye mu Gisaka kwa Kimenyi Getura ahita ahurura n’imitwe y’ingabo yizeye ko Imana yamugennye kwima u Rwanda, agiye kuzungura ise Kigeri Ndabarasa kungoma.
Ubwo Gatarabuhura yagabaga ingabo ze, habonetse ikintu gishya kitari kitezwe cyaje gutuma intambara ihindura isura! Semugaza watwaraga ingabo zitwa Urukatsa mbere yari ku ruhande rwa Gatarabuhura. Nyuma ariko yatekereje ku isano afitanye na Nyiratunga umutima ugira amakimbirane kuko Mandwa nyina wa Semugaza yavaga inda imwe na Nyiratunga kuri se na nyina bakanakundana cyane. Bombi bari bene Rutabana rwa Nyakirori cya Makara. Gahindiro ubwo ni umwana wa Semugaza kuko yari se wabo kandi akaba na murumuna we kuko banyina bava inda imwe.
Ubwo rero imirwano yatangiraga Semugaza yabaye abujije ingabo ze kurwana akigisha umutima inama. Hagati aho Semugaza yitegereje ukuntu ingabo zirwanira Gahindiro zarimo gutsindwa n’ukuntu benshi muri zo bari batangiye kwiguranura, maze afata icyemezo cyo kurwanirira nyina wabo Nyiratunga. Ubwo yahise atanga itegeko ingabo ze ziteye ubwoba zitangira kurwana n’iza Gatarabuhura. Undi mugabo w’Umwega na we wari ufitemo ingabo zarwaniraga Gatabuhura aramwigana, arasa iza Gatarabuhura. Urukatsa rurabatsa imyambi ibacamo batatana i Nduga yose.
Nyamara ariko ubwo ingabo za Gatarabuhura zatsindwaga; we ntabwo we yari ahari ngo yirebere, ariko inkuru y’ibyazibayeho yahise imugeraho nk’umurabyo.
Yari yasigaye ahitwa i Mayunzwe ku nteko maze abaturage baho bamenye ko yatsinzwe baramutera bayobowe n’umugabo witwa Mutemura wa Byuma ariko arabacika kuko yari afite abamurinze. Agenda agira ngo yambuke Nyabarongo azasubire mu Gisaka. Ageze mu nzira ahitwa Kinyambi agira igitekerezo cyo kurara kuri umwe mu bantu bari abagaragu be. Uwo arayeho aho kugira ngo amucumbikire aramufata aramuboha amujyana i Butare bwa Ruhango kwa Gahindiro. Ibwami bahise baboha Gatarabuhura bajya kumuroha mu masangano y‘Akanyaru na Nyabarongo aho barohaga ibikomangoma.
Ku Banyarwanda itsindwa rya Gatarabuhura n‘urupfu rwe; byagaragaye ko imana yereye Sentabyo ikanamugena kwima u Rwanda agatsinda Gatarabuhura, ari na yo yereye uruhinja Gahindiro na rwo rugatsinda Gatarabuhura kandi ari umugabo! Ibyo rero ni byo byavuyemo umugani wafatiye ku izina ry’igisigo cyahimbwe na Rurezi cyitwa: Imana yeze ntiba imbogo. Iki gisigo gishaka kuvuga ko Imana yagennye Sentabyo ikamugira umwami w’u Rwanda ikanga Gatarabuhura, ari na yo yagennye umwana we Gahindiro na we ikamuha gutsinda Gatarabuhura. Ibyo bigahamya ko Imana itigeze igena Gatarabuhura kwima u Rwanda!
Ubusanzwe impfizi y’inka cyangwa iy’intama baraguza, ni byo bita “imana.“Babiha imbuto y‘uwo baraguriza maze bakamenya ko imwereye cyangwa imwiraburiye. Aha rero kwirabura kw’imana; ni byo umusizi Rurezi yagereranyije n’imbogo bitewe n’uko ubusanzwe imbogo igira ibara ryirabura. Ariko muri iyi mvugo imbogo ivugwa ntabwo ari iyi y‘inyamaswa tuzi; ahubwo ni ibicu byenda kubyara imvura kuko nabyo byitwa imbogo. Biba byirabura bikaba ari ikinyuranyo cy’ijuru ryera ryuje umucyo. Imana yeze ntiba imbogo: Iyo Imana yaguhaye ntawe ukunyaga

