Uyu mugani Abanyarwanda bawuca iyo bashaka kumvikanisha ko ubutegetsi nyakuri burangwa no guhora inzigo, bitaba ibyo bukaba bunaniwe ikibukwiye ari ukuvaho! Ubwo rero nibwo bagira bati: “Ingoma idahora iba ari igicuma”. Uyu mugani usangiye isoko n’undi ugira uti: “Ingoma irahaka ntihora”wasohotse mu gitabo cy’Ibirari by’Insigamigani”. Iyi migani yombi yakomotse ku mwami Yuhi Mazimpaka na nyina Nyirayuhi Nyamarembo ahagana mu mwaka wa 1700 (1669–1699).
Yuhi Mazimpaka yimiye mu Nduga bitewe n’uko nta mwami witwa Yuhi wagombaga kwambuka Nyabarongo agana i Burasirazuba bwayo. Kuba Mibambwe Sekarongoro se wa Mazimpaka yaraguye i Bumbogo ahahoze ari muri Komini Musasa; ni byo byatumye Mazimpaka na nyina Nyamarembo bambuka Nyabarongo baza kwimira mu Nduga batura ku Ijuru rya Kamonyi. Nyamara ariko mu ntangiriro z’iyo ngoma habonetse amakuba akomeye nk’uko tugiye kubibona.
Mazimpaka ngo yari umuntu ufite uburanga buhebuje ku buryo mu marushanwa y’ubwiza yajyaga aza mu bambere. Nyamara ariko hari abahungu b’impanga bari bene se ari bo Rubibi na Ruyange nyina akaba yaritwaga Mugunya bajyaga bamuza imbere mu bwiza. Rubibi na Ruyange ari na bo bita“Impanga za Mugunya”bari bafite uburanga buruta ubwa Mazimpaka! Uburanga bw’izo mpanga ngo bwateraga ishyari umugabekazi Nyamarembo kuko yifuzaga ko mu gihugu uwaba uwa mbere mu buranga yaba umuhungu we gusa.
Byongeye kandi izo mpanga za Mugunya Mazimpaka yarazikundaga cyane, bigatuma uwo Nyamarembo arushaho kuzanga kubera ko umuhungu we Mazimpaka atabonaga igihe cyo kumwitaho bitewe n’uko igihe kinini yabaga yibereye hamwe n’abo bene se. Birumvikana ko urwango Nyamarembo yangaga izo mpanga hatari habuzemo n’ak’ubukeba. Ibyo ni byo byatumye acura umugambi wo kwicisha izo mpanga. Uwo mugambi awugeza kuri bamwe bo mu muryango we b’Abakono. Inama barayinoganya, bemeranywa ko bazicira izo mpanga za Mugunya mu muhigo uzaba wateganyirijwe icyo.
Koko rero hateguwe umuhigo w’umwami mu Mayaga, bageze mu muhigo abanyamugambi babiri bakora ibyo Nyamarembo yababwiye, babungira aho Rubibi na Ruyange bahagaze bari kumwe na Mazimpaka mukuru wabo. Bikinga ku bihuru maze barabarasa barapfa. Mazimpaka wari uhagararanye na bo ababona baborogera imbere ye imyambi ibashinzemo arumirwa! Ubwo iby’umuhigo byahise bihagarara maze Mazimpaka ashishikazwa no kumenya aho byaturutse, arahamenya, maze aritonda ahorera barumuna be koko!
Ntacyo yiriwe abaza nyina ahubwo icyo yakoze ni ugutanga Abakono, aribwo bwoko bwa nyina. Ariko ngo yabanje gushuka nyina aramubwira ati: “Bene data bapfuye kandi ni bo bamaraga irungu, none shaka abana beza b’imfura zo mu bakono kuko mbona baba beza maze nzabatoranyemo abo nsubiza mu mwanya w’impanga za Mugunya”! Nyamarembo arishima arabazana maze berekwa umwami. Ubwo ariko hari hatumijwe n’abandi bo mu yandi moko byo kujijisha. Mazimpaka amaze kubabona arabavangura Abakono abashyira ukwabo maze bose arabatanga barapfa.
Mazimpaka yatanze n’itegeko ryamaze amezi atatu yo kwica Abakono mu gihugu!
Hagati aho umugabekazi yananiwe guhagarika umujinya w’umuhungu we maze atumira Mazimpaka iwe amwereka umwana mwiza cyane w’Umukono yari yarahishe amusaba kurekeraho kwica Abakono no kurokora uwo mwana! Ubwo Nyamarembo yabwiye Mazimpaka ati: “Unamura icumu ingoma irahaka ntihora”!
Mazimpaka na we aramusubiza ati: “Ingoma idahora iba ari igicuma”! Ako kanya Mazimpaka yahise afata inkota asogota uwo mwana w’umusore mu maso ya Nyamarembo! Nyamarembo yananiwe kwihangana maze na we afata inkota ayisogota mu irugu apfa atyo yiyahuye! Urwo rupfu rw’umugabekazi ni rwo rwasoje irimburwa ry’Abakono bari basigaye. Kuva icyo gihe Mazimpaka yatanze itegeko ryo guhagarika kwica Abakono kuko umugabekazi ari na we mukono mukuru yari amaze gupfa kandi ari na we nyirabayazana. Ubwo rero nibwo Abakono bari bamaze igihe bihishe bongeye kujya ahagaragara. Urwo rupfu rw’umugabekazi ni rwo rwatumye Mazimpaka aca iteka ridasanzwe rigira riti: “Umwami nabyara impanga bazajya bahita bazica bitewe n’uko impanga zabaye intandaro yo kwiyahura k’umugabekazi”!
Nyuma rero amagambo Mazimpaka yasubije nyina igihe yamubwiraga ngo niyunamure icumu Ingoma irahaka ntihora, maze undi akamusubiza ko Ingoma idahora iba ari igicuma yabaye gikwira, maze ahinduka umugani bitewe n’uburemere bwayo! Ingoma idahora iba ari igicuma: Ubutegetsi budahora inzigo ntibuba buriho!

